SATAK (büyük çarşı)

Bornova’nın en eski yerleşim yerlerinden bir olan ve geçmişi Osmanlı öncesine dayanan Büyük Çarşı

Geçmişi Selçuklular dönemine dayanan Büyük Çarşı, eskiden büyük bir külliye ve yerleşim merkezi idi. Müslimlerin ve gayrimüslimlerin büyük bir uyum içinde yaşadığı Çarşı’da nüfus mübadelesi sonunda birçok usta göç etmek durumunda kaldı.

“Büyük Çarşı’nın tarihi Osmanlı öncesine dayanıyor. Burada bulunan caminin Selçuklular döneminde yapıldığı biliniyor. Bornova’nın en eski yerleşim merkezi bu çarşı ve çevresindeki evlermiş. Buraya eskiden büyük Satak derlermiş. Satak, Osmanlıca ve Farsça’da çarşı anlamına geliyor. Bu çarşı külliye gibiymiş. Çarşı içerisinde han, hamam, medrese ve cami bulunuyormuş. Caminin yanında bulunan medrese de öğrencilere eğitim verilirmiş. Bunun yanında handa İzmir’e dışarıdan gelen insanlar konaklarmış. Eski bir yerleşim yeri olduğu için eskiden bu çarşı da çevresinde birçok gayrimüslim’de bulunurmuş. Rum evleri yoğunluklu olarak varmış. Levanten dediğimiz dışarıdan gelen gayrimüslimlerin bir kısmı da burada kalırmış. Bu çarşının Osmanlı öncesinde de var olduğunu biz caminin mimari yapısından da anlıyoruz. Caminin kubbesi yoktur. Kubbe mimarisinin Osmanlı dönemi ile geldiği biliniyor.”

İleride minaresi görülen Bornova Büyük Cami ve Büyük Çarşı’nın görüntülendiği bu fotoğraf, 1950 yılında çekilmiş. Bornovalılar için Büyük Çarşı, ilçenin kalbinin attığı yerdir. Yüzlerce yıl önceki gezgin notlarından anladığımız kadarıyla, Büyük Çarşı o zamanlarda da Bornova’nın merkezi konumundaydı.

Sanatçı ve gezgin Francis Herve, 1837 yılına ait Bornova notlarında “Sokaklarının üzeri asmalarla kaplı, altında yürürken üzüm salkımlarının sarktığı bir çarşısı da vardır” sözleriyle Büyük Çarşı’dan bahsetmiş. Bornova’nın gözbebeği Büyük Çarşı, genel görünüm olarak, cami (Merkez Büyük Cami), medrese (Dar-ül Kurra), binalar arasında kaybolup giden hamamı, türbesi (Alişir, Beşir Nezir) ve dükkânlarıyla (Büyük Çarşı) bir külliye hissiyatı uyandırıyor. Hüseyin İsa Bey Camii olarak da bilinen Bornova Büyük Cami’nin inşa tarihi konusunda net bir bilgi bulunmamakla birlikte, mimari yapı özellikleri Aydınoğulları dönemine denk düşüyor. Büyük Cami, İzmir’deki faal camiler arasında bilinen en eski camidir. (Fotoğraf, Frances Clegg arşivi)

Bornova’nın kalbi Büyük Çarşı Büyük Cami
Milliyet Ege Alıntı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Ufuk Zirve YAZANLAR

30 AĞUSTOS’TAN 9 EYLÜL’E

30 Ağustos zaferinden 1 gün sonra orduya “İlk hedefiniz Akdeniz’dir… İleri!” emri verildi. Emrin verildiği bildiride,  Subay ve erlerine olan güven ve inancını ifade ediyordu.  “büyük ve soylu milletimizin fedakârlıklarına layık olduğunuzu kanıtlıyorsunuz” “büyük Türk milleti, geleceğinden emin olmakta haklıdır.” “ Savaş alanlarındaki ustalık ve fedakârlıklarınızı yakından görüyor ve izliyorum.”  “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İLERİ…!” […]

DEVAMI....
Ufuk Zirve YAZANLAR

Sivil Toplum – Biz ve “Satak”

Bir önceki  ‘’ Tarihi Bornova Çarşı’da (SATAK) Dernek” başlıklı yazım, başta Bornova Çarşı olmak üzere bazı sivil toplum kuruluşları ve kamuoyundan ilgi gördü. Yıllardır tarihi çarşının bir derneğinin olmayışına duyulan özlem ve elzemi dile getirdiğim köşe yazımda, gözden kaçan ve okurlarımın yorum ve eleştirilerinden yola çıkarak birkaç hususu dile getirmekte fayda görüyorum. Türkiye’de Sivil Toplum […]

DEVAMI....
Ufuk Zirve YAZANLAR

TARİHİ BORNOVA ÇARŞI’da DERNEK

ufuk zirve Yüzyıllar öncesi geçmişe sahip olan tarihi çarşı, yetim ve öksüz kalmış durumda. Sorunları çok.  Saymakla da bitmiyor. Yağmurlu kış günleri bir dert, yoldaki taşlar ayrı bir dert.  Temizliği, bakımı, çevre düzenlemeleri, alt yapısıyla Satak’a yakışmayan görüntülerle dolu. Çarşımız, göz bebeğimiz… Vali, Kaymakam, Belediye Başkanı çarşıdan başlar ziyaretlerine. Esnafları dolaşır, denetlemeler yapar, dertlerini dinler. […]

DEVAMI....